محمود استادمحمد را اکثر ما با ایفای نقش «خر» در نمایشنامۀ «شهر قصه» میشناسیم. حال اینکه او خود نیز نویسنده و از کارگردانهای مطرح تئاتر است اولین کار نمایشی او «آسیدکاظم» نام داشت که اولین نمایش آن در دیماه سال ۱۳۵۰ بود.
فضای نمایش آسید کاظم، قهوهخانهای در جنوب شهر تهران آن روزها بود، و زبان گفتار بازیگران، برگرفته از زبان مردم کوچه و بازار و محور نمایش را بازی «تُرنا» که یکی از بازیهای سنتی قهوهخانههای تهران در ماه رمضان بود و هست، شکل میداد.
پانویسهای راوی:
● فیلم نمایشنامه آسید کاظم برگرفته از کانال تگرامی «فیلم و هنر فاخر» است. با این توضیح که: «. . . این نسخه کمی با کیفیتتر هست ولی متأسفانه وسط تصویر یه واترمارک احمقانه وجود داره. به هر حال کاچی بعض هیچی هست، همین نسخه میتونه دریچه خوبی باشه به یک دوره تاریخی و یک شخصیت مهم تاریخی درام ایرانی.»
● بازیگران این اجرا عبارت بودند از: اکبر آدمی (سیدجواد)، محمود استادمحمد (سید محمود)، بهرام الهینسب (عباس کفترباز)، اسماعیل بختیاری (وزیر دوم)، ناصر پورمقدم (مشتری)، حسن شهرستانی (مهدی غزلخوان)، علی صالحی (آسید کاظم)، فرامرز صداقت (اسی قصاب)، رضا فرید (مشتری)، علی کامرانی (شاه رجب)، محسن مرزبان (دکتر)، مجید مظفری (محسن هاپی)، حمید مظفری (ممد ریزه)، عزیزالله هنرآموز (پهلوان).
● ضبط تلویزیونی نمایشنامه آسید کاظم ساعت ۲۱ روز جمعه ۴ فروردین ۱۳۵۱ از شبکه سراسری تلویزیون ملی ایران پخش شد.
● مصاحبه با محمود استادمحمد و معرفی گروه تئاتر دیگر در مجله تماشا. او در معرفی بازیگران میگوید: «اغلب بچهها غیر از کار تئاتر، هر یک صاحب شغلی هستند. البته آنها مایلند که فقط تئاتر کار کنند اما نمیشود و ناچارند که شغلی داشته باشند. (صافکار ماشین، حسابدار کارخانه، رنگرز ماشین، آبمیوه فروش، کشباف، مکانیک، قالبساز ماشین) و هر یک از آنها حداکثر روزی ۲۰ تومان مزد میگیرند و هشت ساعت کار میکنند. مثلا شخصیت آسید کاظم، زن و دو تا بچه دارد و با دکهٔ آبمیوهفروشی روزگار میگذراند. آنها نان بازویشان را میخورند، نه نان هنرشان را.» (مصاحبه را در اینجا بخوانید.)
● نمایشنامه آسید کاظم (نسخهٔ پیدیاف) را از باشگاه ادبیات دانلود کنید.
● بیت صحنهٔ پایانی (او پاک چو دریاست، تو ناپاک ندانش / گرگ دهنآلوده و یوسف ندریده است) برگرفته از شعر «مادر» سرودهٔ نصرت رحمانی است. (متن کامل شعر را اینجا بخوانید.)
● قطعهای که «مهدی غزلخوان» [حسن شهرستانی] میخواند از شخصی با نام یا تخلص «کفایی» است که به نظر میرسد در سرودن شعر ذوقی داشته ولی سواد عروض و شاعری چندانی، نه. حسن شهرستانی از سرودههای «کفایی» در اجراهای دیگرش که به شکل نوار کاست به بازار آمد، استفاده کرده است. (در اینجا بشنوید.)
از «محمود استادمحمد» در این سایت:
● «تُرنا»، یادگاری مانده از ماه رمضانهای سالهای دور (بخش اول)
● «تُرنا»، یادگاری مانده از ماه رمضانهای سالهای دور (بخش دوم)
● محمود استادمحمد در نمایشنامهٔ «شهر قصه»
در معرفی و کارهای محمود استادمحمد
● به یاد محمود استادمحمد (صدا و تصویر) کانال یوتیوپ افشین هاشمی.
● نمایشنامه صوتی دیوان تئاترال نوشته محمود استادمحمد (کانال نمایشنامه صوتی)
* * *