سیمین بهبهانی: دوباره می‌سازمت وطن (تاریخچه شعر)

سیمین بهبهانی سیمین دانشور

«دوباره می‌سازمت وطن» را «سیمین بهبهانی»، سه سالی پس از انقلاب، در آخرین روزهای اسفندماه سال ۱۳۶۰ سرود. سی سال بعد در فروردین ۱۳۹۰،‌ وقتی «باراک اوباما» رئیس‌ جمهوری آمریکا در پیام نوروزی خود خطاب به ایرانیان، ترجمهٔ‌ دو بیت از این شعر را چاشنی تبریک خود کرد کارش به رسانه‌های گروهی فارسی‌زبان هم کشیده شد. بیشتر ما اما این شعر را در اجرای ترانه‌ای که «داریوش اقبالی» با آهنگی از ساخته‌های خود بر این سروده خواند به‌یاد می‌آوریم.

دکلمهٔ شعر «دوباره می‌سازمت وطن» با صدای «سیمین بهبهانی» برگرفته از شب شعرخوانی شاعر در یک‌شنبه ۲۹ آبان‌ماه سال ۱۳۷۵، در شهر کُلن در کشور آلمان است.

«دوباره می‌سازمت وطن»
سرودهٔ: سیمین بهبهانی
آهنگ‌ساز: داریوش اقبالی
تنظیم آهنگ: اریک آرکانت
ترانه‌خوان: داریوش اقبالی

از سرودهٔ «دوباره می‌سازمت وطن» اجراهای دیگری در شکل دکلمه یا موسیقی ایرانی وجود دارد که نمونه‌هایی از آن را در پایان این مطلب خواهید شنید. اما اینکه «این شعر چگونه ساخته شد؟» سوالی بود که «صدرالدین الهی»، نویسنده و روزنامه‌نگار مشهور برای پاسخ به آن با «سیمین بهبهانی» مکاتبه کرد. [در اینجا] «سیمین بهبهانی» در شرح چگونگی سرایش این شعر، می‌نویسد:

«سال‌های بد بود. سال‌های بعد از اعدام‌های روی پشت‌بام و محکمه‌های بی‌عدالتی به‌نام عدالت و قسط اسلامی. دلم از ویرانی‌ها گرفته بود. در خانه تنها بودم. توی آشپزخانه یک میز کوچک بود و من بودم و کاغذ و قلم در دستم و هزار غم در دلم. نشستم. شعر در جانم می‌جوشید. ویرانی‌ها را می‌دیدم و در فکر آن بودم که چه می‌توان کرد؟ وطن درهم شکسته و ویران بود.

برخاستم. یک فنجان چای ریختم و به آرزوهای لگدمال‌شده اندیشیدم. کسی را نداشتم که با او درد دل کنم. دو سه شب پیش «سیمین» را دیده بودم. «سیمین دانشور» ویران‌تر از خودم و سرگردان‌تر از من. هنوز «جزیرۀ سرگردانی» را ننوشته بود. با من که حرف می‌زد انگار ایستاده است و از ته قلب من فریاد می‌کُند.

یک‌مرتبه شعر آمد. شعری که امید را به فردا نشان می‌دهد. ته قلبم روشن شد. فکر کردم اگر هم مُرده باشم دوباره برمی‌خیزم که اهرمن ویران‌گر را درهم بشکنم. نوشتم: «دوباره می‌سازمت وطن» از دلم پرسیدم: «با چی؟» و دل گفت: «اگرچه با استخوان خویش . . .» و شعر شکل گرفت. همین شعری که دارید می‌خوانید «دوباره می‌سازمت وطن» و شعر را به «سیمین دانشور» هدیه کردم که همیشه دلش مثل من برای دوباره ساختن وطن می‌تپد.»

تندیس «سیمین بهبهانی» اثر: امیرمحمد قاسمی‌زاده

 پانویس:
آن بخش از پیام نوروزی «باراک اوباما» را که در بالا صحبتش شد در اینجا ببینید.

* * *

از «سیمین بهبهانی» در این سایت:
«سیمین بهبهانی» ترانه‌سرای توانا
«هوای گریه» (خط و امضای شاعر)
«خاک مرا به باد مده (دستخط شاعر)
«سیمین بهبهانی» به روایت و صدای شاعر
سوار خواهد آمد (سنگسار) (مجموعه ترانه)
دوباره می‌سازمت وطن (تاریخچه‌ی سرایش شعر)
سروده‌هایی از «سیمین بهبهانی»‌ در ترانه‌های ایرانی
دوباره می‌سازمت وطن (دکلمه‌ی شعر با صدای شاعر)
دیوانگی (یارب مرا یاری بده) (تاریخچه‌ی سرایش شعر)
ٰ● دیوانگی (یارب مرا یاری بده) (دکلمه‌ی شعر با صدای شاعر)
(صفحه‌ی شکسته‌ی لاکی! «تاج» کو؟ «قمر» کو؟) (نگاهنگ)

* * *