نسل جوان ما شاید چندان با نام «سیمین آقارضی» نوازندهی ساز «قانون» آشنا نباشند؛ کمی بزرگترهای ما اما حتما صدای ساز و اجراهای دلنشین او را شنیده و بهیاد دارند. از سر اتفاق به مطلبی در بارهی «زنانه بودن ساز قانون» برخوردم که در آن از جمله به این بانوی هنرمند اشاره شده بود. خلاصهای از آن مطلب را همراه با آثاری از تکنوازیهای زندهیاد سیمین آقارضی بخوانید و بشنوید.
آهنگ: محلی
سراینده: رُبابه جاپَلَقی
تنظیمکننده: عطاءالله خرم
انتشار ترانه: تابستان سال ۱۳۴۴
لالایی، لالایی گُل باغ بهشتم
لالایی، لالایی تو بودی سرنوشتم
بخواب ای مونس روح و روونم
بخواب ای بلبل شیرینزبونم
لالایی، لالایی
بخوای ای جان دل، نوباوهی من
به شیرینی انار ساوهی من
لالایی، لالایی
بخواب ای غنچهی نشکفتهی من
لالایی، لالایی
بخواب ای گوهر ناسفتهی من
لالایی، لالایی
بخواب ای نور چشم روشن من
بخواب ای روی ماهت گلشن من
لالایی، لالایی
بخواب ای جان دل، نوباوهی من
آی به شیرینی انار ساوهی من
لالایی، لالایی، لالایی
● متن ترانه برگرفته از کانال: «دیسکوگرافی رامش»
● خانم رُبابه جاپَلَقی سرایندهی این لالایی، مادری از شهرستان خمین بودهاند که در کتاب «هفتصد ترانه» نوشتهی زندهیاد دکتر حسین کوهی کرمانی متن اولیه این لالایی چاپ شده است.
● براساس مطلبی از مجلهی اطلاعات دختران و پسران ـ شهریور ۱۳۴۴ ـ در تنظیم این اثر از ساز ویبرافون (Vibraphone) استفاده شده است؛ سازی که در آن زمان در رادیو ایران سابقهٔ استفاده نداشته است.
* * *
«لالایی» در ترانههای ایرانی (مجموعه ترانهها)
* * *
در آن سالهای دور که هر کسی دوربین عکاسی نداشت، در مناسبتهای مهمی چون نامزدی و ازدواج، یا تولد فرزند به یکی از عکاسخانههای شهر میرفتند و در کنار هم عکسی به یادگار میگرفتند. اعضای خانوادهٔ «پرویز شاپور» خودش بود، «فروغ فرخزاد» همسرش؛ و «کامیار»، که پسرشان بود و این عکس، یادگاری از آن سالها است. قاعدهٔ عکاسان در ثبت عکسهای خانوادگی این بود که فرزند را در وسط عکس، میان پدر و مادر قرار میدادند. نشان زندگی مشترک مرد و زنی که در طرفین کودک نشستهاند.
● عکس خانوادگی عباس شاپوری، شهریار، پوران شاپوری
* * *
«واروژان» آهنگسازی که جایگاهش در مقولهی ترانهی نوین ایران تثبیت شده و یکی از خاطرهسازان برجستهای که بیشک چند ترانه با آهنگهای ساختهی او با خاطراتی از سالهای جوانی ما گره خورده است.. یادش گرامی و به یاد باد.
عباس شاپوری، نوازنده ویلون برای ساختن آهنگ ترانههایی که عزت روحبخش میخواند به منزل او میرفت. در آنجا با پوران که خواهر زادهٔ روحبخش بود آشنا شد و چندی بعد در شانزده سالگی پوران با هم ازدواج کردند. سالی بعد صاحب پسری شدند که نامش را شهریار گذاشتند. این عکس یادگاری از این خانواده سه نفره در آن سالها است.
پوران بعد از جدایی از عباس شاپوری با حبیبالله روشنزاده ـ مفسر ورزشی ـ ازدواج کرد آن دو با هم صاحب دو فرزند به نام «امید» و «آرزو» شدند.
شهریار اما بعد از جدایی پدر و مادرش به لسآنجلس میرود و در آنجا سر از خلاف در میآورد. ناصر رستگارنژاد ـ ترانهسرا ـ در مصاحبهای با رادیو آلمان میگوید: پوران ضمن صحبتهایش با من از پسرش ـ شهریار ـ هم گفت: «هرچه به او گفتم مادرِ تو یک زن مشهوری است. چرا میخواهی اسم من را خراب کنی؟ شهریار رعایت من را بکُن. دیدم دارد بچههای دیگر من را هم که از روشنزاده دارم، خراب میکند. این بود که به او گفتم برای ابد باید بروی و من را دیگر نبینی. رفتم یک مجلس ختم گرفتم. لباس سیاه پوشیدم و به همه گفتم «شهریار مُرده.» همه هم باور کردند.»
* * *
● پوران: امضاء و اهدا عکس به پسرش «امید»
● حکایت ترانه «بیگانه» به روایت «تورج نگهبان»
● «رفتی، نگفتی» اولین ترانه و همکاری پوران و عباس شاپوری
* * *
جدایی
شعر: نظام فاطمی
آهنگ: پرویز مقصدی
خواننده: ویگن
رفتی و غمی جانسوز در سینه به جا مانده
دل گشته چون آن مرغی کز لانه جدا مانده
دانستن قدرِ من هرگز نتوانستی
قدرِ من و عشق من دردا که ندانستی
یاد آن که برای تو دل، دریای محبت بود
دنیای من و دل من، دنیای محبت بود
بودم بر تو هر شب، بودی تو در برم هر روز
با شوق تو میراندم از سینه غم جانسوز
ای رفته از یادت رفتی و نهادم دل بر غم تنهایی
بنشستم و خو کردم با رنج شکیبایی
* * *
امروز (۸ آذر ماه) هشتاد و پنجمین سالروز تولد «آذر پژوهش» از گویندگان پیشکسوت رادیو ایران است. صدای گوشنواز و دلنشین او را از برنامه گلهای رنگارنگ به یاد داریم و دکلمهٔ شعر «پر کن پیاله را» از «فریدون مشیری» با صدای «محمدرضا شجریان». با آرزوهای خوب برای بانو آذر پژوهش.
بازگشت (طور سینا)
سروده: معینی کرمانشاهی
دکلمه: آذر پژوهش
بازگشتم امشب از میخانه اما مستِ مست
سر درونِ سینه و تنهایِ تنها مستِ مست
در میان کوچهها افتان و خیزان چون نسیـم
جامه وارون کرده و شیدای شیدا، مستِ مست
با سری از بادهی آتش بپـا کُن گرمِ گرم
با دلی دیوانه و رســوایِ رســوا مستِ مست
همچو طوطی در پـسِ آئینهیدل قصهگو
چون کلیم از اشتیــاق طور سینا مستِ مست
با همه شبگردی و دیوانگی از شور عشق
بازگشتم امشب از میخانه اما مستِ مست
* *َ *
«سریع زندگی کن، به شدت عشق بورز، جوان بمیر!» (Live Fast, Love Hard, Die Young) نام ترانهای در سبک کانتری (country music) با صدا و سروده فورن یانگ (Faron Young) که در سال ۱۹۵۵ اجرا شد.
در سال ۱۹۷۰ با مرگ «جیمی هندریکس» در ۲۷ سالگی و سال بعد از آن «جنیس چاپلین» که او نیز در ۲۷ سالگی درگذشت شعار موسیقی راک (Rock music) شد.
سبک موسیقی «رامش» البته راک نبود؛ هر چند او این عکس را زیر پلاکادری با همین شعار گرفته است. احتمالا باید از ابتکارات «عکاسی افشین» واقع در نبش جنوبی میدان ولیعهد در آن سالها باشد.
پانویس راوی:
● به جز جیمی هندریکس (James Marshall Hendrix)، جنیس چاپلین (Janis Lyn Joplin) و برایان جونز (Brian Jones)، ایمی واینهاوس (Amy Jade Winehouse) ترانهسرا و خوانندهٔ انگیسی از جمله خوانندگانی بودند که در ۲۷ سالگی درگذشتند. این مرگ و میرها در این سن باعث شد نزد هوادارن و خوانندگان ذهینتی با عنوان «کلوب ۲۷» شکل بگیرد. کرت کوبین (Kurt Donald Cobain) که به گفته مادر و خواهرش همواره از علاقهاش به این کلوپ صحبت میکرد نیز در ۲۷ سالگی به زندگی خود پایان داد.
* * *
در آن سالهای دور نه فقط تلفنهای دستی دوربیندار نبود تا در هر زمان و مکان و موقعیتی بتوان عکس گرفت و درجا نتیجه را دید و به رؤیت دیگران رساند؛ که مثل سالهای بعد از آن، هر کسی هم دوربین عکاسی نداشت. پس در مناسبتهای مهمی چون نامزدی و ازدواج، یا تولد فرزند و دیدار با دوست و عزیزی از خانواده که هر از چندی میسر میشد، لباسهای نو بر تن، کفش و کلاه میکردند و به یکی از عکاسخانههای شهر میرفتند و در کنار هم عکسی به یادگار میگرفتند. نمونهاش همین عکس محمدحسین شهریار، با پژمان بختیاری که هر دو شاعر و از دوستان هم بودند. کودک حاضر در عکس به احتمال زیاد مریم دختر کوچکتر استاد شهریار است.
* * *
واگویههای «سید مرتضی» در فیلم «طوقی» یکی از چند تکگویی ماندگار در سینمای ایران است. بهروز وثوقی بازیگر نقش سید مرتضی در تعریف خاطرهای از فیلمبرداری این صحنه آن را «یکی از قشنگترین بخشهای فیلم» میداند. آنچه ناگفته مانده، اما ما میدانیم نقش «چنگیز جلیلوند» در اجرای استادانهی این تکگویی در آن صحنه است.